Đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học: Phát huy vai trò chủ thể của học sinh trong giờ học Lịch sử
- Thứ hai - 02/11/2026 01:22
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Ngày 22/10/2026, tại lớp 11 Toán, Trường THPT Chuyên Cao Bằng, Tổ Sử – Địa – GDKT&PL tổ chức tiết dạy minh họa bài “Sự hình thành Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết” do cô Nông Thị Tuyến thực hiện. Với định hướng lấy học sinh làm trung tâm, tiết học tạo điều kiện để các em chủ động khai thác tư liệu, trao đổi trong nhóm, hoàn thành nhiệm vụ học tập và trình bày kết quả. Qua đó, giờ học Lịch sử không chỉ hướng tới việc ghi nhớ kiến thức mà còn chú trọng rèn luyện năng lực tư duy, hợp tác và giải quyết vấn đề.
Từ truyền thụ kiến thức đến tổ chức hoạt động học
Sinh hoạt chuyên môn để cùng học từ một bài dạy
Ý nghĩa của tiết học không dừng lại ở hoạt động trên lớp. Sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học hướng giáo viên đến việc cùng xây dựng kế hoạch bài dạy, quan sát quá trình học của học sinh, trao đổi về những gì đã diễn ra và đề xuất điều chỉnh. Trọng tâm của quá trình này không phải chỉ đánh giá người dạy, mà là tìm hiểu học sinh học như thế nào, hoạt động nào giúp các em tiến bộ và những điểm nào cần tiếp tục cải thiện.
Hướng tới những giờ học chủ động và có chiều sâu
Từ tiết học tại lớp 11 Toán, Trường THPT Chuyên Cao Bằng, có thể thấy đổi mới phương pháp không nhất thiết bắt đầu bằng những thay đổi cầu kỳ. Đôi khi, bước chuyển quan trọng nằm ở việc thiết kế một nhiệm vụ học tập có mục tiêu rõ ràng, lựa chọn tư liệu phù hợp, đặt câu hỏi đúng lúc và trao cho học sinh đủ thời gian để suy nghĩ, trao đổi, trình bày.
Một tiết dạy không thể phản ánh toàn bộ quá trình đổi mới giáo dục, nhưng có thể mở ra những câu hỏi hữu ích và tạo động lực cho sự thay đổi tiếp theo. Với định hướng lấy học sinh làm trung tâm, chú trọng hợp tác và tư duy độc lập, tiết học do cô giáo Nông Thị Tuyến thực hiện là một dịp để giáo viên cùng quan sát, trao đổi và tiếp tục hoàn thiện cách tổ chức dạy học. Mục tiêu cuối cùng là giúp mỗi học sinh không chỉ biết thêm kiến thức lịch sử, mà còn biết cách tìm hiểu, lý giải và tự tin trình bày điều mình hiểu.
Trong đổi mới giáo dục, chất lượng một tiết học không chỉ được nhìn nhận qua lượng kiến thức giáo viên truyền đạt, mà còn qua cách học sinh tiếp nhận, xử lý và vận dụng kiến thức ấy. Tinh thần đó được thể hiện trong tiết dạy của cô Nông Thị Tuyến. Thay vì để học sinh chỉ nghe giảng và ghi chép, giáo viên thiết kế nhiệm vụ học tập để các em trực tiếp tìm hiểu nội dung bài học, cùng nhau phân tích thông tin và tự xây dựng câu trả lời.
Không khí lớp học cho thấy học sinh được đặt vào vị trí trung tâm của quá trình khám phá tri thức. Giáo viên giữ vai trò định hướng, giao nhiệm vụ, quan sát và hỗ trợ khi cần thiết; học sinh là người đọc tư liệu, trao đổi, đưa ra nhận định và hoàn thiện sản phẩm. Cách tổ chức này tạo thêm cơ hội để nhiều em tham gia vào bài học, đồng thời giúp giáo viên nhận diện rõ hơn mức độ hiểu bài, cách lập luận và những khó khăn mà học sinh đang gặp phải.
Điểm đáng chú ý là các câu hỏi gợi mở không chỉ yêu cầu học sinh nhắc lại dữ kiện, mà hướng các em đến việc xác định mốc thời gian, tìm hiểu nguyên nhân, nhận diện diễn biến và rút ra đặc điểm của sự kiện lịch sử. Khi được khuyến khích giải thích vì sao một sự kiện diễn ra, các em có cơ hội kết nối những dữ kiện riêng lẻ thành một tiến trình có logic, thay vì học thuộc những thông tin rời rạc.
Học tập hợp tác: Mỗi thành viên đều có cơ hội đóng góp
Điểm đáng chú ý là các câu hỏi gợi mở không chỉ yêu cầu học sinh nhắc lại dữ kiện, mà hướng các em đến việc xác định mốc thời gian, tìm hiểu nguyên nhân, nhận diện diễn biến và rút ra đặc điểm của sự kiện lịch sử. Khi được khuyến khích giải thích vì sao một sự kiện diễn ra, các em có cơ hội kết nối những dữ kiện riêng lẻ thành một tiến trình có logic, thay vì học thuộc những thông tin rời rạc.
Hoạt động nhóm là một điểm nhấn của tiết học. Học sinh cùng khai thác tư liệu để hoàn thành bảng hệ thống hóa kiến thức về sự ra đời của chính quyền Xô viết và quá trình thành lập Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết. Các tiêu chí được đưa ra trong nhiệm vụ giúp học sinh xác định rõ nội dung cần tìm hiểu, lựa chọn thông tin phù hợp và sắp xếp kết quả theo trình tự logic.
Học sinh trao đổi, khai thác tư liệu và phối hợp hoàn thành nhiệm vụ học tập
Khi làm việc cùng nhau, học sinh có cơ hội đối chiếu thông tin, giải thích cách hiểu của mình và điều chỉnh nhận định sau khi nghe ý kiến của bạn. Một em có thể phát hiện mốc thời gian, em khác tìm nguyên nhân, người khác tiếp tục hệ thống hóa quá trình hình thành hoặc xác định những nước cộng hòa tham gia ban đầu. Việc phân chia và phối hợp nhiệm vụ như vậy góp phần hình thành tinh thần trách nhiệm, kỹ năng giao tiếp và năng lực làm việc tập thể.
Khơi gợi tư duy lịch sử qua câu hỏi và tư liệu
Lịch sử không đơn thuần là chuỗi sự kiện cần ghi nhớ. Để hiểu một biến cố, học sinh cần đặt nó trong hoàn cảnh cụ thể, phân biệt nguyên nhân với kết quả, nhận ra mối liên hệ giữa các sự kiện và xem xét ý nghĩa của chúng. Bởi vậy, việc sử dụng tư liệu kết hợp câu hỏi gợi mở có vai trò quan trọng trong tiết học.
Với chủ đề về sự hình thành chính quyền Xô viết và Liên bang Xô viết, học sinh có thể tiếp cận kiến thức theo nhiều lớp vấn đề: bối cảnh sau Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917; quá trình củng cố chính quyền Xô viết; nhu cầu liên kết giữa các nước cộng hòa; và sự thành lập Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết vào ngày 30/12/1922. Khi hệ thống hóa các nội dung theo tiêu chí, học sinh không chỉ ghi nhớ mốc thời gian mà còn có cơ hội lý giải mối quan hệ giữa hoàn cảnh lịch sử và sự ra đời của một nhà nước liên bang.
Với chủ đề về sự hình thành chính quyền Xô viết và Liên bang Xô viết, học sinh có thể tiếp cận kiến thức theo nhiều lớp vấn đề: bối cảnh sau Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917; quá trình củng cố chính quyền Xô viết; nhu cầu liên kết giữa các nước cộng hòa; và sự thành lập Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết vào ngày 30/12/1922. Khi hệ thống hóa các nội dung theo tiêu chí, học sinh không chỉ ghi nhớ mốc thời gian mà còn có cơ hội lý giải mối quan hệ giữa hoàn cảnh lịch sử và sự ra đời của một nhà nước liên bang.
Nhiệm vụ học tập yêu cầu học sinh hệ thống hóa quá trình hình thành chính quyền Xô viết và Liên bang Xô viết
Sinh hoạt chuyên môn để cùng học từ một bài dạy
Ý nghĩa của tiết học không dừng lại ở hoạt động trên lớp. Sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học hướng giáo viên đến việc cùng xây dựng kế hoạch bài dạy, quan sát quá trình học của học sinh, trao đổi về những gì đã diễn ra và đề xuất điều chỉnh. Trọng tâm của quá trình này không phải chỉ đánh giá người dạy, mà là tìm hiểu học sinh học như thế nào, hoạt động nào giúp các em tiến bộ và những điểm nào cần tiếp tục cải thiện.
Hướng tới những giờ học chủ động và có chiều sâu
Từ tiết học tại lớp 11 Toán, Trường THPT Chuyên Cao Bằng, có thể thấy đổi mới phương pháp không nhất thiết bắt đầu bằng những thay đổi cầu kỳ. Đôi khi, bước chuyển quan trọng nằm ở việc thiết kế một nhiệm vụ học tập có mục tiêu rõ ràng, lựa chọn tư liệu phù hợp, đặt câu hỏi đúng lúc và trao cho học sinh đủ thời gian để suy nghĩ, trao đổi, trình bày.
Một tiết dạy không thể phản ánh toàn bộ quá trình đổi mới giáo dục, nhưng có thể mở ra những câu hỏi hữu ích và tạo động lực cho sự thay đổi tiếp theo. Với định hướng lấy học sinh làm trung tâm, chú trọng hợp tác và tư duy độc lập, tiết học do cô giáo Nông Thị Tuyến thực hiện là một dịp để giáo viên cùng quan sát, trao đổi và tiếp tục hoàn thiện cách tổ chức dạy học. Mục tiêu cuối cùng là giúp mỗi học sinh không chỉ biết thêm kiến thức lịch sử, mà còn biết cách tìm hiểu, lý giải và tự tin trình bày điều mình hiểu.
Tổ Sử-Địa-GDKT&PL